FELÇ-İNME TEDAVİSİ

3822

  1. SEREBROVASKÜLER OLAYLAR-HEMİPLEJİ VE REHABİLİTASYONU (SVO, beyin atağı, beyin krizi), tamamen klinik bir tanım olup WHO’ya göre vasküler orijinli, serebral fonksiyonun fokal bozukluğuna ait hızla gelişen ve 24 saatten uzun süren klinik nörolojik belirtiler olarak tanımlanır. Hemipleji ise bu nörolojik belirtilerin klinik görünümüne verilen isimdir.
    Mortalite
    0-3 gün………..%20
    1. Yıl   …………%25
    İnsidans
    40 Yaş………….%0,05
    70 Yaş………….%0,70
    Beynin Arteryel Dolaşımı
    Disabilite
    %10………Sekelsiz
    %30………Hafif
    %50………Ev bakımı
    %10………Devamlı bakım

    1. A. Carotis İnterna
    2. A. Vertebralis
    3. A. Basillaris
    4. **Willis Poligonu**

    Azalmış Serebral Perfüzyon
    *   Azalmış kardiak output
    *    Steal sendromları
    *    İntrakranyal arterlerin dönüş yapması

    Serebrorovasküler olaylar için risk etmenleri
    Tedavi edilemeyenler
    1- Yaş ve eş
    2- Pozitif ailesel öykü
    3- Irk
    4- Diabetes mellitus
    5- Geçirilmiş SVO
    6- Semptomsuz karotis yırtığı
    Tedavi edilebilir ya da SVO riski azaltılabilir
    1- Hipertansiyon
    2- Kardiak kormorbiditi
    3- Geçici iskemik ataklanr
    4- Yüksek hematokrit
    5- Ortak hücreli anemi

    Kesin olmayan risk etmenleri
    1- Yüksek kolesterol / lipidler
    2- Sigara içmek
    3- Alkol kullanmak
    4- Oral kontraseptif
    5- Fiziksel inaktivite
    6- Şişmanlık

    The Framingham serebrovasküler risk profili
    1- Sistolik hipertansiyon
    2- Sigara içmek
    3- Yüksek kolesterol
    4- Anormal glukoz toleransı
    5- EKG ile doğrulanmış sol ventriküler hipertrofisi

    Geçici İskemik Ataklar
    *   Beyin ve / veya beyin sapını içeren geçici fokal iskemik epizodlardır.

    *  %50  Bir saat içinde, %90  dört saat içinde iyileşen ataklardır.

    Serebral Enfarktüs
    Kan akımının hücre yaşamı için gerekli kritik seviyenin altına düşmesini takiben beynin bir alanında iskemi ve nekrozla sonuçlanmasıdır.

    Serebral Enfarktüs – Etyoloji
    1- İskemik
    2- Tromboz
    3- Emboli
    4- Hemorajik
    5- Subaraknoid kanamalar
    6- Arteritler, kollajen vasküler hastalıklar
    7- İnfeksiyöz nedenler
    8- Toksik nedenler
    9- Tümör
    10-Travma

    Stroka bağlı gelişen sendromlar
    1- Bilinç bozuklukları
    2- Motor koordinasyon ve denge
    3- Tonus
    4- Duyu, persepsiyon, görme alanı
    5- Dil ve iletişim
    6- Apraksi
    7- İnkar
    8- Kognitif fonksiyon
    9- Emosyonel labilite
    10- Motor kontrol ve güç

    Tıbbi tedavi
    1-Ventilasyon ve oksijenasyon
    2-24 saat oral beslenme yapılmaz
    3-Pnömoni kontrolu (%10)
    4-Sıvı ve elektrolit dengesi
    5-48 saat sonra kardiyak durumun değerlendirilmesi
    6-Kan basıncının sık kontrolu
    7-Derin ven trombozu (%33-75)
    8-Sekonder fatal pulmoner emboli
    9-Epileptik ataklar (%7.7-42.8)

    Bakım
    1-Hastanın yatakta pozisyonlanması
    -Hasta ekstremitenin yastıkla desteklenmesi
    -Supin pozisyonda başın yükseltilmesi
    -Elastik çorap veya pnömatik kompresyon uygulanması
    2-İki saatte bir hastanın döndürülmesi
    3-Pasif ve aktif ROM egzersizleri
    4-Hasta omuza dikkat
    5-Hastanın yataktan çıkması için cesaretlendirme
    6-Gün içinde çok kez, 5-10 dakikalık sınırlı oturma

    REHABİLİTASYON
    1- Sensorimotor ve fonksiyonel çalışma
    2- Geleneksel terapötik egzersiz programları,
    3- Nöromüskuler fasilitasyon egzersizleri
    4- EMG biofeedback
    5- FES
    6- Bakım eğitimi
    7- Ekipman (AFO, ateller…)
    8- Konuşma ve dil bozuklukları
    9) Psikososyal değerlendirme

    Akut Fazda Rehabilitasyon

1- Hemipleji’de  klinik problemlerinin çoğu immobilizasyona ve hastaların  dekondüsyonuna bağlıdır.

2- Rehabilitasyon programına s.v.o- sonrası mümkün olduğunca çabuk başlanmalıdır.

3- Serebrovaskuler atağı takiben 1. ve 2. günlerde hastaya uygun pozisyon verilmeli, gelişebilecek deformite ve kontraktürlere karşı önlem alınmalıdır.

  1. Hemipleji rehabilitasyonu ilk günden itibaren başlar.
  2. Erken Rehabilitasyonun Yararı?1- Ambulatuar kapasitede artış olur.
  3. 2- Hastanede kalış süresi kısalır.
  4. 3- Erken tedavi hem önleyici, hem de terapötiktir.
  5. 4- Hastanın kendine bakım aktivitesindeki bağımsızlık düzeyi artar.

Akut  Fazda Rehabilitasyon Aktiviteleri-1

1- Medikal problemlerin değerlendirilmesi ve düzenlenmesi,

 2- İlaçların takibi ve uyumu,

 3- Hidrasyon ve beslenmenin sağlanması,

4-  İstirahat ve uykunun kolaylaştırılması,

5- Venöz tromboembolizm profilaksisi,

6-Uygun yatak ve sandalye pozisyonu ayarlanması,

7- Sık döndürme ve pozisyon değişiklikleri

8- ROM egzersizleri

9- Derin solunum ve öksürme egzersizleri

10- Sık sık cildin gözlenmesi

11- Yutmanın düzenlenmesi

12- Emniyet tedbirleri

13- Kataterin çıkarılması, mümkünse planlı, zamanlı tuvalet programı

14- Barsak düzenleme rejimi

  1. Akut Fazda Rehabilitasyon Aktiviteleri-2
  2. 1- Sandalyede oturma
    2- Gözetimle yatak kenarında egzersizler
    3- GYA’yı kendi kendine deneme
    4- Mümkün olduğunda ayakta durma ve yürüme çalışılması
    5- Stroke, iyileşme ve kişisel bakım konularında eğitim programları
    6- İletişimin değerlendirilmesi ve çalışılması
    7- Hastaya psikolojik destek
    8- Aile eğitimi ve desteği
    9- Sosyal destek ve kaynakların değerlendirilmesi
    10- Devam eden rehabilitasyonun değerlendirilmesiEgzersizler
  3. 1-Pasif ROM egzersizleri günde birkaç kez
    2-Hasta bilinci yerinde ise sağlam taraf dirençli egzersizlerle kuvvetlendirilir.
    3-Egzersizler, kontraktür ve yapışıklıkları önlemek, eklem hareket açıklığını arttırmak, proprioseptif duyuyu arttırmak, fleksiyon-ekstansiyon reflekslerini stimule etmek, kas kuvvetini arttırmak, kas dengesizliğini gidermek için yapılır.
    4-Zamanla yatakta dönmeler, iple doğrulma gösterilir.
    5-Fleksibilite, kuvvetlendirme,endurans ve denge egzersizleri verilir.
    Oturma ve Transferler-1


     

     

     

    Tuvalete geçiş

     

    Banyoya geçiş
        

    Ambulasyon

  4. 1- Paralel barda ayakta durma
    2- Dizlerin fleksiyon ve ekstansiyona getirilmesi
    3- Önce normal, sonra hemiplejik tarafta denge eğitimi
    4- Ağırlığın tutulan bacağa aktarılması
    5- Vücut ağırlığının bir bacaktan diğerine aktarılması, arkaya öne kaydırılması egzersizleri
    6- Dört dayanaklı bastonla yürüme
    7- Tek bastonla yürüme
    8- Merdiven çıkmaPNF UYGULAMALARI
             BOBATH UYGULAMALARI
       EMG BİOFEEDBACK
    (Hemiplejide kullanımı)
    1- Omuz subluksasyonu
    2- Elin fonksiyon bozukluğu
    3- Genu rekurvatum
    4- Düşük ayak

    OMUZ ASKILARI

        

    ÜST EKSTREMİTE ORTEZLERİ
       
     

     

    Hemiplejik Hastalarda Yürüme Siklusunda Görülen Sapmalar
    1- Preswing
    Dizde fleksiyonun olmaması veya az olması
    2- Swing
    Kalça ve dizde fleksiyonun az oluşu
    3- Terminal swing
    Terminal diz ekstansiyonu olmayabilir
    4- Tüm bacakta ekstansiyon

  5. Hemiplejik Yürüme İçin Cihazlama
  6. 1- Genellikle AFO
    2- Çift tij daha iyi bir ayak bileği stabilitesi sağlar
    3- Kalça kasları yetersizliği için baston ile lateral destek
          
    Hemiplejide  Komorbid Olaylar Ve Komplikasyonlar
  7. 1- Tromboembolik hastalık
    2- Pnömoni
    3- Ventilasyon yetmezliği
    4- Hipertansiyon
    5- Ortostatik hipotansiyon
    6- Angina
    7- Konjestif kalp yetmezliği
    8- Kardiyak aritmi
    9- Diyabetes mellitus
    10- Tekrarlayan stroke
    11- Üriner enfeksiyon
    12- Mesane disfonksiyonu
    13- Barsak disfonksiyonu
    14- Bası yarası
    15- Dehidratasyon
    16- Malnutrisyon
    17- Disfaji
    18- Omuz disfonksiyonu

Hemiplejide Komorbid Olaylar Ve Komplikasyonlar

1- RSD (Refleks Sempatik Distrofi)
2- Depresyon
3- Seksuel disfonksiyon
4- Epilepsi
5- Spastisite
6- Kontraktür
7- Santral post-stroke ağrı sendromu
8- Düşmeler
9- İlaç aşırı kullanımı
10- Dekondüsyon
11- Yorgunluk
12-uykusuzlık

Hemiplejide Fonksiyonel Kapasiteye (G.Y.A) Olumsuz Yönde Etkileyen Faktörler

1- İleri yaş
2- Hipertansiyon ve kalp yetmezliği
3- Diabet
4- Flask paralizi
5- Oturma denge bozukluğu
6- Görsel alan defekti
7- İletişim ve algısal disfonksiyonu
8- İdrar ve gaitada inkontinans
9- Başlangıçtaki Düşük GYA skorları
10- Sol hemipleji
11- Sosyo-ekonomik düzeyin düşük oluşu
12) Rehabilitasyona geç başlama