GONARTROZDA FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON

3822
Diz alt eksteremitede bir ara eklemdir.Anatomik olarak menteşe eklem yapısında olan diz,iki fonksiyonel eklemden meydana gelir.


1-Patellofemoral eklem
2-Tibiofemoral eklem
Mekanik olarak diz,Ekstansiyonda büyük bir stabiliteyi,fleksiyonda ise büyük bir mobiliteye sahiptir.Sabit durma,yürüme, koşma ve düzensiz zeminlerde ayağın uyumu için gereklidir.
Artiküler kemik yüzleri 3-4 mm kalınlığındaski eklem kıkırdağı ile kaplıdır.Vücudun en kalın eklem kıkırdağı 6 mm ile patellanın artiküler yüzünü kaplayan kıkırdaktır.
Tibial ve femoral epikondillerin uyumu çok iyi değildir.Ara giren fibrokartilaj yapıdaki menüsküsler ile uyum sağlanır.Menisküsler ayrıca femur ile tibia arasındaki basıncı dağıtmaya esnekliği arttırmaya lübrükasyona yardım eder.
Kalça ve ayak bileği eklemlerinin kemik konfigürasyonu eklem stabilitesinde önemli bi yer tutmasına karşın dizin kemik konfigürasyonu stabilitesine pek az katkıda bulunur.
Dizin stabilitesi kemik konfigürasyonundan çok kapsül,bağlar ve kaslarla sağlanır.
Dizin ekstansiyon elemanları bir makara üzerinde kayan ipe benzetilebilir.Femurun pateller yüzü ve interkondiler girinti derin bir oluk yapar.Patella bu oluk içinde kayar.Fleksiyon-ekstansiyon ve rotasyon sırasında patella tibio üzerinde iki planda hareket eder.Fleksiyon ve ekstansiyonda sagital planda,aksiel rotasyonda frontal planda.

Patellanın Başlıca 3 Önemli Fonksiyonu Var:
1- Dizin ön kısmını korumak
2- Ekstansiyon mekanizmasına destek sağlar ve kuadriseps kas gücünü %30 arttırır.
3- Diz fleksiyonda iken ekstansör mekanizmanın femur üzerinde kolayca kaymasına yardımcı olur.
Dizin Bağları
1- Kolleteral bağlar:Medial ve leteral kolleteral bağlar.
2- Ön arka çapraz bağlar:
Femur ekseni ile bacağın ekseni arasında açıklığı dışa bakan 170-175 lik geniş bir açı oluşur.Buna dizin fizyolojik valgusu adı verilir.Dize binen yükler fizyolojik valgusu arttırmaya yöneliktir.Medialkolleteral bağ bunu önler.
Ön çapraz bağ dizi erkstansiyondan stabilize eder ve hiperekstansiyon ile anormal dış rotasyonu,arka çapraz bağ ise içe rotasyonu önler ve diz fleksiyonuna yardım eder.
Dizin Kasları
1- Ekstansör kaslar: kuadriseps femoris bu kasın 4 başı vardır.Rektüs femoris,vastüs medialis,vastüs intermedius ve vastüs leteralis.Kuadriseps başları ortak bir tendonla patellaya ve daha sonrada ligamentum patella ile tibial tüberositaya bağlanır.
2- Fleksör kaslar: Hemstringler,grasilis,sartorius ve popliteustur,Hemstrinh kaslarında semimembranozus ve semitendinozus medialde,biseps femoris lateraldedir.
3- Rotatör kaslar: Dizin fleksörleri aynı zamanda rotatorlarıdır.Leteral rotaörler bisepsin kısa başı ve tensor fasia latadır.Dizin medial rotatorları sartorius,semimemranöz,semitendinous,grasilis ve popüteüsdur.
Fizik Muayene
İnspeksiyon: Diz muayenesine yürüyüş kontrolü ile başlanır.
1– Antaljik yürüyüş: Ağrılı dizde basma dönemi kısalmış salınma dönemi uzamıştır.
2- Abduksiyonla oraklayarak yürüyüş: Spasite veya dizde efüzyon olduğu durumlarda
3- O ve X bacak (genu valgus ve genu varus)
4- Kuadriseps zayıflığı veya fleksiyon kontraktörü nedeniyle diz ekstansiyona gelemez: Eliyle dizini ekstansiyona getirmeye çalışır.
5- Hemstringlerde zayıflık olursa topuk vuruşu kontrolsüz ve sert olarak yapılır

 


Palpasyon: Elle tüm yumuşak dokular,bağlar, epikondillerde hassasiyet ve ağrı araştırılır.
Hareket Açıklığı: Dizin 3 temel hareketi vardır:
1- Fleksiyon:130-140 derece
2- Ekstansiyon:0-5 derece
3- İnternel ve eksternal rotasyon:0-10 derece
Özel testler: 
1- Patella şoku
2- Ligamentöz instabilite testleri: Kolleteral bağlar ve çapraz bağlar (çekmece testi)
3- McMurray testi
4- Apley’in kompresyon ve distraksiyon testleri
Diz Ağrısı Nedenleri
1- Osteoartroz
2- Patella femoral ağrı sendromu
3- Mekanik bozukluklar
Bağ lezyonları
Meniskus yırtıkları
4- Artritler
Romatoid artrit
Hemofilik artrit
Piyojenik artrit
Gut artriti
Psödogut
Seronegatif poliartritler
5- Periyodik artritik sendromlar
Behçet hastalığı
İntermittenthidrartroz
Palindromik romatizma
6- Nöropatik artropati
7- Aseptik nekrozlar
Osgood-Schlatter hastalığı
Osteokondritis dissekans
8- Bursitler
Prepatellar bursit
İnfrapatellar bursit
Anserin bursit
Baker kisti
9- Konjenital ve edinsel deformiteler
Genu valgum
Genu varum
Tibial torsiyon
Tibial varum
Genu rekurvatum
10- Sudeck atrofisi
11- Pigmente villonodüler sinovit
12- Bel ve kalçadan yayılan ağrılar
Diz Osteoartrozu
Diz OA’te en sık tutulan eklemlerden biridir.Dizdeki 3 kompartmandan (medial femoro tibial,leteral femoro tibial ve patello femoral) biri veya daha fazlası tutulabilir. Patellofemoral eklem tutulumu daha fazla ailesel geçişi gösterir ve Heberden nodülleri ile birliktedir.Tibio femoral eklem tutulumu ise daha çok şişmanlarda ve cerrahi girişimi geçirenlerde görülür.


Semptomlar:
1- Hareketle artan ağrı
2- İstirahatle azalan ağrı
3- Kısa süreli sabah tutukluğu
4- Eklem hareketleri sırasında krepitasyon
5- Merdiven çıkma,sandalye oturup kalkma,diz çökme sırasında zorlanması
Muayene bulguları:
1- Eklem de hipertrofik görünüm
2- Krepitasyon
3- Hafif şiddetde efüzyon ve sinovit
4- Ekstansiyonda kısıtlanma
5- Kuadriseps kas atrofisi saptanabilir
6- Çeşitli deformiteler gelişebilir
Radyolojik Tetkikler
1- Direkt radyografi:İki yönlü grafi
2- MRI
3- CT
4- Eklem asprasyonu
Radyolojik Bulgular: 
1- Medial veya leteral femorotibial kompartmanın birinde eklem aralığında daralma.
2- Subkondral kemik sklerozu
3- Osteofitler
4- Subkondral kemik kistleri
5- İleri dönemlerde subluksasyon
Labaratuar Bulguları:
1- Hematolojik tetkikler
2- Serolojik tetkikler
3- Rutin biyokimyasal tetkikler

Medial OA

 

  

Diz Osteoartritinde Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
1- İstirahat,hasta eğitimi ve diyet
2- Postürün düzenlenmesi
3- Elastik bandaj
4- Baston ve koltuk değneği
5- Bireysler
6- Şişmanların zayıflatılması
7- Egzersiz
8- Sıcak veya soğuk uygulama
9- Alçak frekanslı akımlar
10- Medikal tedavi intraartiküler enjeksiyon
11- Cerrahi tedavi:  Artroskopi,Osteotomi,artroplasti,artrodez

Medikal tedavi

  • Parasetamol veya diğer basit analjezikler
  • Antienflamatuvar medikasyon (Coxıb?-Klasik?)
  • Eklem aspirasyonu ve steroid enjeksiyonu
  • Eklem aspirasyonu ve hyaluronan enjeksiyonu
  • Glukuzaminoglikan kapsüller.

Hastanın rehabilitasyonu sürecinde nelere dikkat edilmelidir ?

  • Hastanın eğitimi,
  • Diyet modifikasyonu,
  • Aktivite modifikasyonu,
  • Yardımcı ortez ve yürüme araçları, ayakkabı modifikasyonları,
  • Egzersiz ve fizik tedavi ajanları

Diz hastalarına öneriler. ( 10 Emir )

  1. Hareketli kal,
  2. Yürü, ama ağrı sınırına gelmeden dur,
  3. Uzun süre ayakta sabit durma,
  4. Sandalye yüksekliğinden daha alçak yerlere oturma, diz çökme,
  5. Yüksek tuvalet kullan,
  1. Yumuşak tabanlı ayakkabılar kullan, yumuşak zeminde yürü,
  2. Sık merdiven inip çıkma,
  1. Kilonu azalt, ağır yük taşıma,
  2. Gereğinde baston kullan,
  3. Düzenli olarak her gün egzersizlerini uygula

Hastanın eğitimi:

  • Hastalığın nedenleri,
  • Hastalığın seyri,
  • Uygulanacak tedavi yöntemleri,
  • Basit koruma teknikleri.

Kilo verme:

  • Yapılan çalışmalarda obez semptomatik hastalarda 5 kg zayıflamanın hastalık progresyonunu % 50 azalttığı bildirilmektedir.
  • Ilımlı, uygulanabilir bir diyet programı !

Egzersiz ve fizik tedavi:

  • Dinlenme !   Eklemin periyodik dilenmesi
  • Soğuk uygulama !   Cold pack
  • Alçak frekanslı akımlar !   TENS   ES
  • Egzersizler !  Kuadriseps ve hemstring kasları için izometrik progresif  dirençli ve ROM egzersizleri

 

Ortez ve yardımcı cihazlar:

  • Karşı ele baston,
  • Ayakkabı ve tabanlık düzenlemeleri,
  • Uygun dizlikler.

Tedavide sık yapılan yanlışlar:

  • Hastalığın her devresinde aynı tedavinin uygulanması
  • Tüm tedavilerin NSAİ den oluşturulması
  • Yürümeyi tek egzersiz tedavisi şeklinde görme
  • Ergonomik düzenlemeleri göz ardı etme

OA tedavisinde kullanılan nutrisyonel katkı maddeleri

  • Kondroitin sülfat
  • Glukozamin sülfat
  • SAMe
  • Vit. E
  • Cetyl myristeloat
  • Niacinamide
  • Boron
  • D – Fenilalanin
  • Fish oil ( EPA/DHA )
  • Glukozamin hidroklorid
  • Bovine cartilage
  • Metylsülfonylmethane   MSM

SONUÇ

Hastalarda hayat kalitesi ve fonksiyonel açıdan kontrol grubuna göre anlamlı fark bulunmuştur.